Prawidłowo dobrany system rynnowy musi sprawnie odebrać wodę z dachu i odprowadzić ją z dala od budynku. Nie wystarczy więc wybrać rynny o określonej średnicy i zamontować po jednej rurze w każdym narożniku budynku. O tym, ile rynien i rur spustowych będzie potrzebnych, decydują przede wszystkim: powierzchnia dachu, liczba i kształt połaci, długość odcinków rynnowych oraz sposób rozmieszczenia odpływów. Podstawą doboru jest efektywna powierzchnia dachu, a ostateczne parametry trzeba sprawdzić w tabeli wydajności konkretnego systemu. Dane producentów mogą się różnić, dlatego nie wolno przenosić parametrów jednego rozwiązania na inny system rynnowy.
W tym artykule dowiesz się, ile rynien i rur spustowych potrzebujesz oraz jak dobrać je do swojego dachu. Pokażemy, jak obliczyć efektywną powierzchnię dachu, rozmieścić odpływy i ustalić spadek rynien, aby prawidłowo zaplanować orynnowanie.
Wybór systemu rynnowego zaczyna się od sprawdzenia wymiarów i układu dachu. Istotne są przede wszystkim wielkość połaci dachowej, długość okapów, wysokość dachu, położenie szczytów dachu oraz przebieg poszczególnych odcinków rynien. W przypadku prostego budynku z dachem dwuspadowym dobór jest łatwiejszy niż na dachach wielopołaciowych, gdzie odcinki rynien mogą odbierać wodę z różnych części dachu.
Na początku warto przygotować prosty szkic dachu i zaznaczyć na nim długości poszczególnych odcinków rynien, narożniki, planowane miejsca odpływów oraz przebieg rur spustowych. Pozwala to przypisać każdą połać do konkretnego odcinka rynny i określić powierzchnię, z której będzie odprowadzana woda.
Następnie można przejść do określenia efektywnej powierzchni dachu, a na jej podstawie dobrać wielkość rynien i rur spustowych. W przypadku prostego domu jednorodzinnego obliczenie nie jest skomplikowane. Przy dachach wielopołaciowych trzeba natomiast przeanalizować każdy odcinek rynny osobno, ponieważ mogą one odbierać wodę z połaci o różnej wielkości.
Na dobór wpływa również materiał. Dostępne są systemy z PVC, stali oraz tytan-cynku. Rodzaj materiału wpływa na trwałość systemu, sposób montażu i wymiary elementów, ale sam w sobie nie określa wydajności hydraulicznej. Ta zależy przede wszystkim od przekroju rynny, średnicy rur spustowych, rozmieszczenia odpływów i parametrów konkretnego systemu. Dlatego przy wyborze powinno się uwzględnić zarówno rodzaj dachu, jak i materiał oraz dane techniczne wybranego rozwiązania.
Rada! Rynny PVC są lekkie i ekonomiczne, a systemy ze stali powlekanej wyróżniają się sztywnością i odpornością na zmiany temperatury. Aluminium oraz tytan-cynk to materiały trwałe, które pozwalają również uzyskać estetyczne wykończenie orynnowania.
Dobranie rynien i rur spustowych wymaga określenia efektywnej powierzchni dachu, czyli powierzchni, z której woda opadowa będzie trafiała do konkretnego odcinka rynny. Jej wartość zależy od wymiarów połaci i jej nachylenia. Dlatego do obliczeń stosuje się wzór uwzględniający zarówno poziomy wymiar połaci, jak i jej wysokość.
Dla dachu o nachyleniu większym niż 10° można zastosować poniższy wzór do obliczenia efektywnej powierzchni dachu. W przypadku dachów o mniejszym nachyleniu lub dachów płaskich należy sprawdzić sposób obliczeń przyjęty w dokumentacji technicznej wybranego systemu rynnowego. Nie należy automatycznie stosować tego samego przeliczenia do każdej geometrii dachu.
EPD = (B + H/2) × L
gdzie:
Do wykonania obliczenia potrzebne są więc trzy wymiary: szerokość połaci w rzucie poziomym, jej wysokość oraz długość dachu mierzona wzdłuż okapu. Szerokości połaci nie należy mierzyć po skosie – do wzoru podstawia się jej wymiar w rzucie poziomym. Przy bardziej złożonej geometrii dachu obliczenia wykonuje się dla poszczególnych fragmentów, zależnie od tego, do którego odcinka rynny spływa z nich woda.
Przykład
Załóżmy, że jedna połać dachu ma: B = 4 m, H = 3 m, L = 10 m. Podstawiając wartości do wzoru:
EPD = (4 + 3/2) × 10 = 55 m²
Efektywna powierzchnia dachu przypisana do tego odcinka rynny wynosi więc 55 m².
Na dachu dwuspadowym każda połać ma własny odcinek rynny, dlatego efektywną powierzchnię oblicza się osobno dla każdej strony dachu. Na tej podstawie można dobrać wielkość rynny i średnicę rur spustowych, które będą potrzebne do wykonania systemu rynnowego. Na dachach wielopołaciowych każdą połać należy przypisać do odcinka rynny, który odbiera z niej wodę. Jeżeli jeden odcinek zbiera wodę z kilku połaci, ich efektywne powierzchnie trzeba zsumować.
Pamiętaj! W systemie rynnowym NIAGARA firmy Blachy Pruszyński wielkość rynien dobiera się odpowiednio do powierzchni dachu i konfiguracji. Przy wyborze rozwiązania trzeba uwzględnić również liczbę i rozmieszczenie rur spustowych. W zależności od powierzchni dachu producent przewiduje także możliwość zastosowania układów dwururowych.
Po określeniu efektywnej powierzchni dachu można dobrać wielkość rynien i średnicę rur spustowych. Podstawą jest porównanie obliczonej wartości w stosunku do parametrów konkretnego systemu rynnowego. Nie wolno dobierać rynien wyłącznie na podstawie powierzchni dachu ani przyjmować jednego rozmiaru jako standardowego dla wszystkich domów jednorodzinnych.
Poszczególne systemy różnią się wymiarami, przekrojem rynien, średnicą rur oraz wydajnością. Dlatego odpowiedni system rynnowy powinno wybierać się na podstawie danych producenta, odnosząc je do obliczonej efektywnej powierzchni dachu i planowanego rozmieszczenia odpływów. Przy ocenie wydajności należy uwzględnić również intensywność opadów przyjętą dla parametrów danego rozwiązania. W rejonach z intensywnymi opadami warto rozważyć większe średnice rynien.
Przykładem jest system rynnowy NIAGARA firmy Blachy Pruszyński. Dla budownictwa jednorodzinnego przewidziane są systemy 110/90, 125/90, 125/100 i 150/100. Pierwsza liczba określa głębokość rynny, a druga średnicę rury spustowej w milimetrach. W ofercie znajdują się również większe konfiguracje, przeznaczone do innych zastosowań.
Pamiętaj! Każdy rozmiar rynny i średnica rury spustowej mają określoną przepustowość!
Przy doborze konkretnego rozwiązania należy uwzględnić przede wszystkim podstawowe parametry systemu oraz dodatkowe czynniki wynikające z geometrii dachu i sposobu odprowadzania wody:
Pamiętaj! Rynny i rury spustowe powinny tworzyć kompletny system. Sama większa średnica rury nie oznacza automatycznie większej wydajności całego rozwiązania. Poszczególne elementy muszą być ze sobą dopasowane, a ich wybór powinien wynikać z parametrów konkretnego systemu.
Gdy znana jest już wielkość rynien i rur spustowych, można określić potrzebną długość poszczególnych odcinków oraz liczbę elementów systemu. Długość rynien oblicza się, sumując długości wszystkich okapów, wzdłuż których ma być wykonane orynnowanie. W prostym budynku z dachem dwuspadowym rynny montuje się wzdłuż dwóch przeciwległych okapów. Jeżeli każdy z nich ma 10 m, łączna długość rynien wynosi 20 m. Przy bardziej rozbudowanej geometrii dachu każdy odcinek trzeba zmierzyć osobno, uwzględniając jego długość, narożniki i odpływy.
Na tej podstawie można ustalić liczbę potrzebnych odcinków rynien oraz elementów łączących. Nie wystarczy jednak podzielić łącznej długości okapów przez długość handlową pojedynczej rynny. Trzeba uwzględnić dostępne długości elementów oraz sposób ich łączenia. W systemie NIAGARA przed zakupem trzeba sprawdzić długości rynien dostępne dla wybranego wariantu i na tej podstawie określić liczbę potrzebnych odcinków oraz łączników.
Do kompletnego zestawienia należy doliczyć elementy wynikające z geometrii dachu i przebiegu rynien. Są to między innymi zaślepki, narożniki wewnętrzne i zewnętrzne, odpływy oraz haki rynnowe. Liczbę poszczególnych elementów ustala się na podstawie rzeczywistego układu rynien – każdy narożnik, połączenie dwóch odcinków czy zaplanowany odpływ powinien znaleźć odzwierciedlenie w zestawieniu.
Osobno oblicza się długość rur spustowych. Dla każdego pionu mierzy się odległość od odpływu w rynnie do miejsca, w którym woda ma zostać odprowadzona. Jeżeli rura spustowa musi zostać odsunięta od elewacji, należy uwzględnić również kolana i odcinki rury potrzebne do wykonania takiego przebiegu.
Trzeba także zaplanować rozmieszczenie obejm mocujących rury spustowe. W instrukcjach systemów NIAGARA pierwszą obejmę przewidziano w odległości 50-100 cm od okapu, a kolejne mocowania należy rozmieszczać co 150-250 cm. Powinny być ustawione w jednej linii z wylewką spustową. Przy bardziej skomplikowanym dachu warto przygotować zestawienie osobno dla każdego odcinka rynny i każdego pionu. Pozwala to określić liczbę rur oraz elementów niezbędnych do wykonania kompletnego orynnowania.
Liczbę rur spustowych ustala się na podstawie powierzchni przypadającej na poszczególne odpływy. Jeżeli jeden odpływ nie może obsłużyć całej przypisanej mu powierzchni, przy intensywnych opadach woda może przelewać się przez krawędź rynny. W takiej sytuacji trzeba zastosować kolejny odpływ z rurą spustową albo większy wariant systemu.
W praktyce! Przyjmuje się, że jedna rura spustowa może odprowadzać wodę z około 10 m rynny. Przy dłuższych odcinkach konieczny może być montaż kolejnej rury spustowej, przy czym ostateczny wybór zależy od powierzchni dachu oraz parametrów konkretnego systemu.
Przy długim odcinku rynny można podzielić go na dwie części i zamontować rurę spustową w środku. Każda rura spustowa przejmuje wtedy wodę z określonej części dachu. Nie oznacza to jednak, że jedna rura spustowa zawsze wystarczy dla jednego boku budynku – o jej liczbie decydują obliczenia i wydajność wybranego systemu.
Warto wiedzieć! W systemie NIAGARA producent przewiduje możliwość zastosowania układów dwururowych w zależności od powierzchni dachu. Oznacza to, że przy większej powierzchni można podzielić przepływ między dwa odpływy, zamiast zwiększać jedynie rozmiar pojedynczej rury.
Na dachach wielopołaciowych liczba rur spustowych może być większa, ponieważ poszczególne odcinki rynien mogą odbierać wodę z różnych części dachu. Każdy taki odcinek trzeba rozpatrywać osobno.
Nie ma jednej uniwersalnej zasady określającej liczbę rur spustowych. Zależy ona od efektywnej powierzchni dachu przypadającej na poszczególne odpływy, ich rozmieszczenia oraz parametrów systemu rynnowego.
Miejsce wykonania odpływów powinno wynikać z układu rynien i kierunku spływu wody. Odpływ może znajdować się na końcu rynny, w jej środkowej części albo w innym punkcie wynikającym z podziału dachu na strefy odwadniania.
Przy planowaniu rozmieszczenia odpływów trzeba uwzględnić:
Na prostym dachu dwuspadowym odpływy można zaplanować na końcach rynien, jeśli takie rozwiązanie odpowiada wydajności wybranego systemu i pozwala prawidłowo poprowadzić rury spustowe. Przy długich okapach można rozważyć umieszczenie odpływu w środkowej części rynny. Wówczas jej spadki prowadzą wodę z obu stron do jednego punktu. Przed wyborem układu trzeba jednak sprawdzić, jaka efektywna powierzchnia dachu będzie przypadać na ten odpływ i czy mieści się w zakresie wydajności systemu. Na dachach wielopołaciowych odpływy należy rozmieszczać z uwzględnieniem kierunku spływu wody z poszczególnych połaci, możliwości poprowadzenia rur oraz elementów elewacji. Ostateczny układ powinien wynikać z obliczeń i dokumentacji producenta, a nie wyłącznie z wygody montażu.
Uwaga! Położenie pionów trzeba zaplanować tak, aby rury spustowe miały możliwie prosty przebieg i nie kolidowały z elementami elewacji. Jeżeli wybrane miejsce odpływu wymagałoby licznych zmian kierunku rury, warto sprawdzić inne rozwiązania.
Spadek rynny należy ustalić zgodnie z instrukcją konkretnego systemu i sposobem wykończenia okapu. W systemie NIAGARA okrągłym producent zaleca spadek 3 mm na 1 m. W systemie NIAGARA kwadratowym zalecenie zależy od zastosowania maskownicy: bez maskownicy zalecany jest spadek 3 mm na 1 m, natomiast przy montażu z maskownicą producent zaleca montaż w poziomie, bez spadku. Dlatego nie należy przyjmować jednej wartości jako uniwersalnej dla wszystkich systemów i wariantów montażu.
Na przykład przy spadku 3 mm na metr i odcinku rynny o długości 10 m:
10 m × 3 mm/m = 30 mm
Różnica wysokości między początkiem a końcem odcinka powinna więc wynosić 30 mm, czyli 3 cm. W systemie NIAGARA Kwadratowym montowanym z maskownicą należy natomiast stosować zalecenie producenta dotyczące montażu w poziomie, bez spadku. Na przykład przy spadku 3 mm na metr i odcinku rynny o długości 10 m:
10 m × 3 mm/m = 30 mm
Różnica wysokości między początkiem a końcem odcinka powinna więc wynosić 30 mm, czyli 3 cm.
Wskazówka! Spadek można wyznaczyć za pomocą poziomnicy laserowej. Najpierw zaznacza się wysokość odpływu, a następnie na drugim końcu odcinka wyznacza punkt położony o obliczoną wartość wyżej. Po połączeniu obu punktów otrzymuje się linię wyznaczającą wymagany spadek. Przy krótszych odcinkach można wykorzystać również długą poziomnicę i podkładkę o odpowiedniej grubości.
Jeżeli odpływ znajduje się w środkowej części rynny, spadek wyznacza się z obu stron w kierunku odpływu. Każdy z tych odcinków ma wtedy własny najwyższy punkt.
Rozstaw haków rynnowych należy ustalić zgodnie z instrukcją montażu wybranego systemu. W przypadku systemów NIAGARA Okrągła i Kwadratowa pierwszy hak powinien znajdować się około 15 cm od brzegu łaty. W miejscu montażu sztucera rozstaw haków powinien wynosić co najmniej 30 cm, natomiast pozostałe haki należy mocować w odstępach nieprzekraczających 50-60 cm. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na podparcie rynny przy odpływach, połączeniach i zmianach kierunku. Dokładne rozmieszczenie haków powinno odpowiadać instrukcji konkretnego wariantu systemu.
Orynnowanie powinno być zaplanowane razem ze sposobem odprowadzenia wody z rur spustowych. W zależności od warunków na działce wodę można:
Sposób odprowadzenia wody uzależniony jest od warunków gruntowych, ukształtowania terenu oraz możliwości technicznych działki. Woda nie powinna być kierowana przy ścianie budynku w sposób powodujący zawilgocenie elewacji, podmywanie gruntu lub zagrożenie dla fundamentów.
Jeżeli woda jest odprowadzana na powierzchnię terenu, wylot rury powinien znajdować się w strefie zapewniającej jej bezpieczny odbiór. Przy podłączeniu rur spustowych do instalacji podziemnej należy natomiast zapewnić możliwość jej czyszczenia i kontroli.
Jeżeli woda ma być gromadzona w zbiorniku i wykorzystywana do podlewania, trzeba uwzględnić jego pojemność oraz sposób odprowadzenia nadmiaru podczas intensywnych opadów. Sam zbiornik nie rozwiązuje problemu nadmiaru wody – potrzebny jest również przelew lub inne rozwiązanie awaryjnego odprowadzenia.
W systemie NIAGARA dostępne są również wylewki do rur spustowych oraz elementy pozwalające na dalsze odprowadzenie wód opadowych.
Najczęstsze błędy wynikają z pominięcia któregoś z etapów doboru albo wykorzystania parametrów właściwych dla innego systemu. Rynien i rur nie należy dobierać wyłącznie na podstawie wyglądu, ceny czy przyjętego z góry rozmiaru.
Do najczęstszych błędów należą:
Ważne! Prawidłowy dobór wymaga kolejno: zmierzenia dachu, określenia wielkości połaci, obliczenia efektywnej powierzchni, wyboru wielkości rynien i rur, ustalenia liczby i położenia odpływów, zaplanowania przebiegu pionów oraz sposobu odprowadzenia wody. W każdym przypadku należy korzystać z danych technicznych konkretnego systemu.
W prostych budynkach inwestorzy mogą przeprowadzić obliczenia samodzielnie na podstawie wymiarów dachu i danych producenta. Przy dużych dachach, skomplikowanej geometrii, licznych narożnikach lub nietypowym układzie rynien warto skonsultować dobór z projektantem albo doświadczonym wykonawcą. Pozwala to ograniczyć ryzyko błędów i zapewnić prawidłowe działanie systemu rynnowego także podczas intensywnych opadów.
Liczbę i długość rynien ustala się na podstawie długości okapów, wzdłuż których ma być wykonane orynnowanie. W domu z dachem dwuspadowym, w którym oba okapy mają po 10 m, potrzeba łącznie 20 m rynien. Liczba odcinków do zakupu zależy od dostępnych długości handlowych oraz układu dachu. Trzeba również uwzględnić narożniki, zaślepki, łączniki i odpływy.
Rozmiar rynien i średnicę rur spustowych dobiera się na podstawie efektywnej powierzchni dachu (EPD), która przypada na dany odcinek rynny i odpływ. Dla dachu o nachyleniu większym niż 10° można zastosować wzór EPD = (B + H/2) × L, gdzie B oznacza poziomy wymiar połaci od okapu do kalenicy, H to wysokość połaci, a L oznacza długość okapu. Wynik należy porównać z parametrami wydajnościowymi wybranego systemu rynnowego. Przy dachach o mniejszym nachyleniu sposób obliczeń należy zweryfikować w dokumentacji producenta.
Liczba rur spustowych zależy od efektywnej powierzchni dachu przypadającej na poszczególne odpływy, długości odcinków rynien i wydajności całego systemu. Nie istnieje jedna uniwersalna liczba rur odpowiednia dla każdego domu. Przy długich okapach można rozważyć dodatkowy odpływ, a przy większej powierzchni dachu również układ dwururowy. Ostateczny dobór powinien opierać się na obliczeniach i danych technicznych producenta.
Spadek rynny należy ustalić zgodnie z instrukcją montażu konkretnego systemu. W systemie NIAGARA Okrągła producent zaleca spadek 3 mm na 1 m. W systemie NIAGARA Kwadratowa bez maskownicy również zalecany jest spadek 3 mm na 1 m, natomiast przy montażu z maskownicą producent zaleca układ poziomy, bez spadku. Przykładowo przy odcinku długości 10 m i spadku 3 mm na 1 m różnica wysokości wynosi 30 mm, czyli 3 cm.
W instrukcjach systemów NIAGARA Okrągła i Kwadratowa pierwszy hak powinien znajdować się około 15 cm od brzegu łaty. W miejscu montażu sztucera rozstaw haków powinien wynosić co najmniej 30 cm, a pozostałe haki należy mocować w odstępach nieprzekraczających 50-60 cm. Ważne jest również odpowiednie podparcie rynny przy połączeniach i narożnikach. Podczas montażu należy przestrzegać instrukcji właściwej dla wybranego wariantu systemu.
Planujesz montaż lub wymianę rynien? Poznaj systemy rynnowe NIAGARA firmy Blachy Pruszyński i znajdź najbliższy punkt sprzedaży, w którym sprawdzisz dostępne rozwiązania. Sprawdź, gdzie kupić.
Zapraszamy na cykl filmów instruktażowych o Panelach Na Rąbek. W odcinku pilotażowym przedstawimy inwestycję „Osiedle Miodowe” […]
Czytaj dalejPrzed Państwem ostatni odcinek naszej serii Akademia Rzemiosła. Przez ostatnie 13 tygodni w każdą środę przedstawialiśmy […]
Czytaj dalejDobrze znany naszym widzom Artur Falkowski ponownie stanie przed kamerą, żeby podzielić się swoimi doświadczeniami i […]
Czytaj dalej
